Zastrzeżenie numeru PESEL jest bezpłatne i działa od razu. Zrobisz to w aplikacji mObywatel, na stronie gov.pl po zalogowaniu albo wnioskiem papierowym w dowolnym urzędzie gminy. Zastrzeżony PESEL blokuje kredyt, pożyczkę, leasing, duplikat karty SIM i akt notarialny dotyczący nieruchomości. Nie blokuje recepty, bankomatu, przelewu ani wizyty u lekarza.
Od 1 czerwca 2024 roku banki i instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzić w rejestrze, czy numer PESEL klienta jest zastrzeżony — zanim podpiszą umowę kredytu. To jest cała istota tego mechanizmu: jeśli ktoś wyłudzi od Pana lub Pani dane i spróbuje wziąć na nie pożyczkę, bank zobaczy zastrzeżenie i odmówi.
Co zastrzeżenie blokuje, a czego nie dotyczy
To pierwsza rzecz, którą warto wiedzieć, bo w rozmowach krąży przekonanie, że zastrzeżony PESEL „odcina od wszystkiego”. Nieprawda — lista jest zamknięta i wynika wprost z przepisów.
| Czynność | Co się stanie przy zastrzeżonym PESEL-u | Kto sprawdza |
|---|---|---|
| Umowa kredytu, pożyczki, leasingu | Odmowa. Bank nie może też później dochodzić spłaty ani sprzedać długu firmie windykacyjnej | bank, SKOK, instytucja pożyczkowa |
| Zmiana umowy kredytu zwiększająca zadłużenie | Sprawdzenie obowiązkowe przed podpisaniem | bank |
| Otwarcie konta oszczędnościowego lub ROR | Sprawdzenie obowiązkowe przed podpisaniem | bank |
| Wypłata gotówki w oddziale powyżej 14 418 zł w ciągu jednego dnia | Bank wstrzymuje wypłatę na 12 godzin | bank |
| Duplikat karty SIM albo eSIM | Odmowa wydania | operator telefonii |
| Sprzedaż, kupno lub obciążenie mieszkania, działki, udziału w nieruchomości | Notariusz odmawia sporządzenia aktu | notariusz |
| Pełnomocnictwo do takiej czynności | Notariusz odmawia | notariusz |
| Recepta w aptece, wizyta u lekarza, bankomat, przelew, wyjazd za granicę, sprawa w urzędzie | Bez żadnej zmiany | — |
Próg przy wypłacie gotówki to trzykrotność minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł, więc próg to 14 418 zł — i liczy się suma wszystkich wypłat w danym dniu we wszystkich oddziałach tego samego banku, nie jedna transakcja. Kod e-recepty działa niezależnie od zastrzeżenia; w aptece podaje się go razem z numerem PESEL i nikt tego nie zablokuje.
Jak zastrzec PESEL w mObywatelu
Droga najkrótsza, jeśli aplikacja jest już na telefonie i działa logowanie.
- Otwórz aplikację mObywatel i zaloguj się kodem PIN albo odciskiem palca.
- Na ekranie głównym wybierz kafel Zastrzeż PESEL (bywa też pod pozycją Twoje dane).
- Naciśnij Zastrzeż PESEL i potwierdź.
- Aplikacja pokaże datę i godzinę zastrzeżenia — od tej sekundy obowiązuje.
Ta sama usługa jest dostępna przez przeglądarkę na stronie gov.pl. Tam trzeba się zalogować jednym z czterech sposobów: profilem zaufanym, e-dowodem, danymi do bankowości internetowej albo podpisem kwalifikowanym. System przeniesie Pana lub Panią na stronę mobywatel.gov.pl i dalej wygląda to tak samo.
Bez smartfona i bez logowania — pozostałe drogi
Ustawa wymienia kilka kanałów i nie wszystkie wymagają telefonu. Dwa pierwsze są zawsze dostępne; trzeci zależy od dobrej woli konkretnej instytucji — bank, kasa oszczędnościowo-kredytowa i Poczta Polska mogą przyjmować takie zgłoszenia, ale nie muszą, więc warto zadzwonić i zapytać przed wyjściem z domu.
| Droga | Czego potrzebujesz | Gdzie | Czas |
|---|---|---|---|
| Usługa elektroniczna | mObywatel, profil zaufany, e-dowód, bankowość internetowa albo podpis kwalifikowany | aplikacja lub gov.pl | od razu |
| Wniosek papierowy | dowód osobisty lub paszport, wypełniony wniosek (urzędnik może go wydrukować z systemu) | dowolny urząd gminy w Polsce | od razu, przy okienku |
| Przez pełnomocnika | pełnomocnictwo szczególne do tej jednej czynności, dokument tożsamości pełnomocnika | urząd gminy | od razu |
| Opiekun prawny lub kurator | dokument potwierdzający opiekę | urząd gminy | od razu |
| Bank, SKOK, placówka Poczty Polskiej | zależy od instytucji — tylko jeśli uzyskała na to zgodę ministerstwa | oddział lub bankowość internetowa | od razu |
| Z urzędu, bez wniosku | zgłoszenie utraty dowodu osobistego albo zgłoszenie podejrzenia, że ktoś wykorzystał Pana/Pani dane | urząd gminy, mObywatel | automatycznie |
Wariant z pełnomocnikiem jest przewidziany wprost dla sytuacji, w której samemu nie da się dojść do urzędu — ustawa mówi o chorobie, niepełnosprawności „lub innej niedającej się pokonać przeszkodzie”. Pełnomocnictwo musi dotyczyć tej konkretnej sprawy, ogólne upoważnienie nie wystarczy.
Ostatni wiersz jest wart zapamiętania: zgłoszenie utraty dowodu osobistego zastrzega PESEL samo z siebie. To samo dzieje się po zgłoszeniu podejrzenia nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych — na przykład wtedy, gdy ktoś podający się za policjanta wyciągnął przez telefon dane z dowodu.
Cofnięcie zastrzeżenia — trzy zegary, o których nikt nie mówi
Zastrzeżenie trzeba cofnąć przed wizytą w banku po kredyt albo przed podpisaniem aktu notarialnego. Cofnięcie też jest bezpłatne i natychmiastowe, ale przepisy wprowadzają trzy opóźnienia, które potrafią zepsuć plan dnia.
| Zegar | Ile trwa | Co to znaczy w praktyce |
|---|---|---|
| Blokada ponownego zastrzeżenia | 30 minut | Po cofnięciu zastrzeżenia nie można zastrzec numeru z powrotem przez pół godziny. Przez ten czas PESEL jest odsłonięty |
| Wstrzymanie wypłaty gotówki | 12 godzin | Jeśli bank wstrzymał wypłatę powyżej progu, cofnięcie zastrzeżenia w tym czasie niczego nie zmienia — pieniądze wypłaci po 12 godzinach od złożenia dyspozycji |
| Cofnięcie czasowe | do wyboru | Przy cofnięciu można wskazać dzień i godzinę, o której system sam zastrzeże numer ponownie. Bezpieczniejsze niż cofnięcie bezterminowe, bo nie trzeba pamiętać o powrocie |
Wariant z trzeciego wiersza jest najrozsądniejszy przy jednorazowej sprawie: cofam zastrzeżenie na dzisiejszy dzień do godziny 18, idę do banku, a wieczorem numer jest zastrzeżony z powrotem bez mojego udziału. Każdy wpis w rejestrze jest zapisywany z dokładnością do sekundy, więc liczy się nie data, a konkretna chwila — i to ona rozstrzyga, czy umowa została zawarta przy zastrzeżonym numerze.
Jak sprawdzić, czy mój PESEL jest zastrzeżony
W aplikacji mObywatel status widać na tym samym kaflu, z którego się zastrzega — jest tam napis informujący, czy numer jest zastrzeżony, wraz z datą i godziną. To samo pokazuje usługa na gov.pl po zalogowaniu. Jeśli ktoś nie pamięta, czy kiedyś zastrzegał numer, nie musi niczego zgadywać: dane w rejestrze nigdy nie są usuwane, więc widoczna jest cała historia zastrzeżeń i ich cofnięć wraz z informacją, który urząd albo bank je zarejestrował.
Najczęstsze pytania
Czy zastrzeżenie PESEL jest płatne?
Nie. Ustawa wprost nakazuje udostępnić tę usługę nieodpłatnie — zarówno zastrzeżenie, jak i jego cofnięcie, w każdym kanale.
Czy z zastrzeżonym numerem zrealizuję receptę i zapiszę się do lekarza?
Tak. Recepta, rejestracja do lekarza, wypłata z bankomatu, przelew, wyjazd za granicę i sprawy urzędowe działają bez zmian.
Co, jeśli bank udzielił komuś kredytu na mój zastrzeżony numer?
Bank nie może domagać się spłaty od Pana ani od Pani, ani od spadkobierców, ani sprzedać tej wierzytelności innej firmie. Takie zobowiązanie nie trafia też do informacji o nowo powstałych długach przekazywanej do rejestrów kredytowych.
Czy zastrzeżenie wygasa samo po jakimś czasie?
Nie. Obowiązuje do chwili, w której sam je Pan lub Pani cofnie. Nie ma terminu ważności ani konieczności odnawiania.
Czy mogę zastrzec PESEL żony, męża albo rodzica?
Tylko jako pełnomocnik z pełnomocnictwem szczególnym, opiekun prawny albo kurator — i tylko wnioskiem papierowym w urzędzie gminy. Z własnego telefonu cudzego numeru zastrzec nie można. W rejestrze gromadzone są wyłącznie dane osób pełnoletnich.
Zmieniono mi numer PESEL. Czy zastrzeżenie przeszło na nowy?
Nie. Zastrzeżenie starego numeru nie obejmuje nowego — nowy trzeba zastrzec osobno.
Gdy razem z dowodem przepadł paszport, warto zrobić jeszcze jedno: zgłoszenie utraty paszportu przez internet unieważnia dokument od razu i również nic nie kosztuje.
Numer PESEL podaje się też w formularzu upoważnienia w Internetowym Koncie Pacjenta — przy osobie bliskiej to normalne, a cała ścieżka opisana jest w tekście o tym, jak wejść na IKP i kogo do niego upoważnić.
Podpis kwalifikowany, wymieniony wyżej jako jedna z dróg logowania, od października 2025 roku jest w aplikacji bezpłatny w granicach pięciu dokumentów miesięcznie — co trzeba mieć i jak nim podpisać plik, opisujemy w tekście o podpisie kwalifikowanym w mObywatelu.
Źródła
- Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, art. 23a–23j (rejestr zastrzeżeń numerów PESEL, tryb zastrzegania i cofania)
- Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394)
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, art. 105 ust. 4j i art. 105d
- Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, art. 85 § 2a i art. 85a
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2025 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę (Dz.U. 2025 poz. 1242)
- gov.pl — Zastrzeż swój numer PESEL lub cofnij zastrzeżenie (karta usługi, aktualizacja 29.10.2024)
