Oszustwo metodą „na policjanta” to telefon, w którym rozmówca podaje się za funkcjonariusza i nakłania do przekazania pieniędzy — przelewem na „bezpieczne konto” albo gotówką dla kuriera. Rozpoznaje się je nie po tonie głosu, a po tym, że żądanie jest sprzeczne z procedurą: zabezpieczenie majątkowe wymaga pisemnego postanowienia z kwotą, a odebranie rzeczy — natychmiastowego pokwitowania.
Scenariusz rozmowy jest dopracowany pod miękkie sygnały ostrzegawcze: dzwoniący jest spokojny, rzeczowy i cierpliwy. Twardym punktem oparcia zostaje przepis — on opisuje, co w prawdziwej sprawie musi się stać.
Numer na ekranie nie jest dowodem — i prawo to przewiduje
Podszycie się pod cudzy numer przy wywołaniu połączenia ma w Polsce własną nazwę i własny przepis karny. Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej nazywa to CLI spoofing (art. 3 ust. 1 pkt 3) i karze w art. 31 ust. 1 pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do lat 5. Już samo istnienie tego artykułu mówi rzecz, której nie widać na ekranie telefonu: wyświetlany numer jest informacją, którą dzwoniący podaje o sobie sam, a nie czymś, co sieć potwierdza.
Ta sama ustawa nakłada w art. 16 na operatora obowiązek blokowania takiego połączenia albo ukrywania identyfikacji numeru. Obowiązek jest ogólny i operator realizuje go własnymi środkami technicznymi (art. 19 ust. 1). Jedyny mechanizm, który działa na konkretnym numerze i jest jawny, to wykaz DNO.
Wykaz DNO ma 70 czynnych numerów i ani jednego policyjnego
Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej prowadzi od 26 marca 2024 r. jawny wykaz numerów służących wyłącznie do odbierania połączeń głosowych — w skrócie DNO, od angielskiego Do Not Originate (art. 17 ust. 1 ustawy). Numer wpisany do wykazu musi zostać zablokowany na połączeniach przychodzących w ciągu 3 dni od wpisu (art. 17 ust. 15). Innymi słowy: jeśli numer jest w wykazie, nikt nie może zadzwonić, podając się za jego właściciela.
| Co liczymy | Ile |
|---|---|
| wpisy w wykazie ogółem | 71 |
| numery czynne (bez daty wykreślenia) | 70 |
| numery wykreślone | 1 |
| wpisane w 2024 r. (wykaz działa od 26 marca) | 43 |
| wpisane w 2025 r. | 22 |
| wpisane w 2026 r. (ostatni wpis 16-10-2026) | 5 |
| numery z puli 800/801 (infolinie bezpłatne) | 21 |
| numery ze strefy 22 (Warszawa) | 16 |
| numery z puli 95… | 13 |
| numery alarmowe 997 i 112 w wykazie | brak |
Dwie liczby z tej tabeli warto przeczytać razem: 70 numerów po dwóch i pół roku działania wykazu i zero numerów alarmowych. Brak tych drugich to nie luka, a konsekwencja definicji — wykaz obejmuje numery służące wyłącznie do odbierania połączeń, a z numeru komendy i z numeru alarmowego dyżurny oddzwania. Taki numer nie spełnia warunku wpisu i nigdy go nie spełni, więc numer komendy albo 997 na wyświetlaczu nie jest i nie będzie zabezpieczony wykazem. Lista uprawnionych do składania wniosków (art. 17 ust. 2) to zresztą głównie rynek finansowy — banki, kasy oszczędnościowo-kredytowe, firmy inwestycyjne, instytucje płatnicze, zakłady ubezpieczeń i jednostki sektora finansów publicznych.
Czego nie robi prawdziwe postępowanie
Kodeks postępowania karnego opisuje, jak państwo zabiera komuś pieniądze albo rzeczy — i każdy z tych sposobów zostawia ślad na papierze.
| Co robi dzwoniący | Co o tym mówi przepis |
|---|---|
| na ekranie wyświetla się numer komendy albo 997 | posłużenie się cudzą informacją adresową przy wywołaniu połączenia — art. 31 ust. 1 ustawy z 28-07-2023, od 3 miesięcy do 5 lat |
| podaje stopień i nazwisko, mówi, że prowadzi sprawę | podawanie się za funkcjonariusza publicznego — art. 227 k.k., grzywna, ograniczenie wolności albo do roku |
| prosi o przelew na „konto techniczne” lub „bezpieczne” | zabezpieczenie majątkowe wymaga postanowienia sądu, a w postępowaniu przygotowawczym prokuratora, z kwotowo określonym zakresem — art. 293 § 1 i 2 k.p.k.; postanowienie jest tytułem wykonawczym (§ 5) |
| zapowiada przyjazd kuriera po gotówkę lub biżuterię | rzeczy wydaje się na żądanie sądu, prokuratora, a w wypadkach niecierpiących zwłoki Policji — art. 217 § 1 k.p.k.; osobie zainteresowanej należy natychmiast wręczyć pokwitowanie z wykazem zatrzymanych przedmiotów — art. 228 § 3 k.p.k. |
| każe nie rozłączać się i nie dzwonić na 997 | żaden przepis nie zakazuje przerwania rozmowy ani zadzwonienia do jednostki Policji; art. 217 § 2 k.p.k. przewiduje odwrotną kolejność — wezwanie do dobrowolnego wydania rzeczy |
Jedno zdanie do zapamiętania: w prawdziwej sprawie pieniądze i rzeczy przechodzą przez dokument — postanowienie z kwotą albo pokwitowanie wręczone na miejscu. Kurier bez pokwitowania i konto bez postanowienia to nie warianty procedury, a jej brak.
Jedna rozmowa, trzy osobne przestępstwa
Pojedynczy telefon tego typu wypełnia znamiona kilku czynów naraz, a kwalifikacja zależy od kwoty. Próg 200 000 zł nie jest umowny: to definicja mienia znacznej wartości z art. 115 § 5 k.k.
| Czyn | Przepis | Kara |
|---|---|---|
| podszycie się pod inny numer przy połączeniu głosowym | art. 31 ust. 1 ustawy z 28-07-2023 | od 3 miesięcy do 5 lat |
| — ten sam czyn w wypadku mniejszej wagi | art. 31 ust. 2 tej ustawy | grzywna, ograniczenie wolności albo do roku |
| podanie się za funkcjonariusza publicznego | art. 227 k.k. | grzywna, ograniczenie wolności albo do roku |
| oszustwo — doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem | art. 286 § 1 k.k. | od 6 miesięcy do 8 lat |
| — wypadek mniejszej wagi | art. 286 § 3 k.k. | grzywna, ograniczenie wolności albo do lat 2 |
| oszustwo na mieniu powyżej 200 000 zł | art. 294 § 1 w zw. z art. 115 § 5 k.k. | od roku do 10 lat |
Czego statystyki nie pokazują
Policyjne dane nie wyodrębniają metody „na policjanta” — scenariusz telefoniczny jest kwalifikowany jako zwykłe oszustwo z art. 286 k.k., razem z oszustwami internetowymi, sklepowymi i inwestycyjnymi. Skala całej kategorii: 146 553 przestępstwa stwierdzone w 2023 r. przy 105 682 wszczętych postępowaniach, wobec 42 291 stwierdzonych w 1999 r. Przez te 24 lata liczba stwierdzonych oszustw wzrosła 3,5-krotnie, a od 2020 r. utrzymuje się powyżej 120 tysięcy rocznie.
Stwierdzonych przestępstw jest więcej niż wszczętych postępowań, bo jedno postępowanie obejmuje zwykle wiele czynów tego samego sprawcy. Pokrewne scenariusze opisujemy osobno: kanał SMS-owy ma własne mechanizmy blokowania, a przy przelewie BLIK liczy się przede wszystkim czas zgłoszenia.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda zgłoszenie oszustwa na Policji?
Zgłoszenie przyjmuje każda jednostka Policji, a w sprawie pilnej numer alarmowy 112. Zgłaszający składa zawiadomienie o przestępstwie; o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu sprawcy decyduje później postanowienie sądu albo prokuratora (art. 293 § 1 k.p.k.). Przy przelewie równolegle idzie zgłoszenie do banku — tam liczy się czas.
Jakie są nowe metody oszustów?
Zmienia się fabuła, nie mechanizm. Stałe elementy to podszycie się pod numer (art. 31 ust. 1 ustawy z 28-07-2023), presja czasu i żądanie przekazania środków poza procedurą, czyli bez postanowienia i bez pokwitowania. Nowe warianty dokładają role: prokurator, pracownik banku, „agent CBŚP”.
Czy numer na wyświetlaczu można sprawdzić w trakcie rozmowy?
Nie w trakcie. Wykaz DNO jest jawny i dostępny w BIP Prezesa UKE, ale obejmuje numery przeznaczone wyłącznie do odbierania połączeń — 70 czynnych pozycji na 19-10-2026, w większości infolinie finansowe. Numerów komend i numerów alarmowych w nim nie ma, więc ich wyświetlenia nie da się potwierdzić w żaden sposób. Rozstrzyga rozłączenie się i samodzielne wybranie numeru jednostki.
Czy policjant może poprosić o przekazanie pieniędzy kurierowi?
Nie. Przy odbiorze rzeczy Kodeks postępowania karnego wymaga natychmiastowego wręczenia pokwitowania stwierdzającego, co i przez kogo zostało zatrzymane (art. 228 § 3 w zw. z art. 217 § 3). Pośrednik bez takiego dokumentu nie wykonuje żadnej czynności procesowej.
Jeśli w rozmowie padły dane z dowodu osobistego, warto od razu zastrzec numer PESEL — zastrzeżenie blokuje kredyt i pożyczkę wzięte na cudze dane.
Jeśli po takim telefonie zastanawiasz się, czy ktoś słucha także tego, co mówisz w domu, sprawdź, co naprawdę wyłącza mikrofon w telefonie — wskaźnik na ekranie odpowiada na to w kilka sekund.
Ten sam chwyt działa, gdy rozmówca podaje się za pracownika banku. Jak potwierdzić doradcę w aplikacji i skąd wziąć prawdziwy numer infolinii, opisujemy w tekście o oszustwie bankowym.
Zanim uznasz, że połączenie faktycznie pochodzi z komendy, przeczytaj, co naprawdę mówi numer widoczny na ekranie.
Źródła
- Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (Dz.U. 2023 poz. 1703) — art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 16, art. 17, art. 19 ust. 1, art. 31
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (tekst jednolity) — art. 115 § 5, art. 227, art. 286, art. 294 § 1
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (tekst jednolity) — art. 217, art. 228 § 3, art. 293
- Wykaz numerów przeznaczonych wyłącznie do odbierania połączeń głosowych (DNO), Urząd Komunikacji Elektronicznej — odczyt 19-10-2026
- Postępowania wszczęte i przestępstwa stwierdzone z art. 286 k.k. za lata 1999–2023, Komenda Główna Policji
